Pojęcie bulli nie jest jednoznaczne. Kojarzy się ono potocznie z dokumentami papieskimi opatrzonymi metalową pieczęcią, a szerzej, z dokumentami wystawianymi przez papieży w ogóle. Jednak nazwa typu dokmentów wzięła się właśnie od charakterystycznej, wiszącej przy nich pieczęci.

Najwcześniejsze informacje o papieskich pieczęciach pochodzą z VI stulecia naszej ery (bulla papieża Agapita [535-536]), ale zapewne stosowano je już wcześniej. Początkowo były to pieczęcie pismowe tzn. zawierające wyłącznie napis z tytulaturą właściciela, później (od czasów Paschalisa II [1099-1118]) na awersie (czyli stronie głównej) pojawiły się wyobrażenia świętych Piotra i Pawła na rewersie zaś imię papieża. Taki wzór obowiązuje po dziś dzień.

Najstarsze dokumenty papieskie przechowywane w APB pochodzą jeszcze z XIIw. (uroczysta bulla papieża Aleksandra II z 1179 dla klasztoru w Mogilnie i Celestyna III z 1193r. dla klasztoru w Strzelnie). Niestety nie zachowały się przy nich pieczęcie. Najstarsza zachowana w zasobie Archiwum pieczęć papieska pochodzi z 1244r. i uwierzytelnia przywilej Innocentego IV dla klasztoru koronowskiego.

W latach późniejszych kancelaria papieska coraz rzadziej wystawiała dokumenty w tak uroczystej formie, jak te pochodzące z XII czy XIIIw. Natomiast ołowianych pieczęci zaczęto używać do uwierzytelniania listów. Wiązało się to ze specyficzną formą tego rodzaju pism, jaką przybrały one w papieskiej kancelarii.

Otóż wbrew nazwie służyły one między innymi rozstrzyganiu sporów czy też nadawaniu mniej ważnych przywilejów. Co ciekawe, w zależności od wagi postanowień, bullę przywieszano do pisma bądź to na jedwabnych niciach (w przypadku treści ważniejszej), bądź to na sznurkach konopnych (jeżeli treść była bardziej błacha). Listy takie spotykamy dość często wśród poźnośredniowiecznych i nowożytnych dokumentów pochodzących z archiwów klasztorów karmelitów bydgoskich, benedyktynów mogileńskich, trzemeszneńskich kanoników regularnych, norbertanek strzelneńskich a wreszcie koronowskich cystersów.

opracował: Marcin Hlebionek

galeria bulli - kliknij