Bydgostiana to źródła historyczne dotyczące Bydgoszczy oraz jej najbliższego regionu. Mogą być one przechowywane w różnych instytucjach związanych z kulturą, zarówno w kraju, jak i za granicą.
Dr Piotr Falkowski (starszy archiwista w Oddziale II Ewidencji i Opracowania Zasobu Archiwalnego) w ramach bezdewizowej wymiany archiwistów pomiędzy Polską a Niemcami podjął się zadania rejestracji bydgostianów — w tym przypadku archiwaliów — przechowywanych w Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz w Berlinie. W latach 2017–2025 odbywał tygodniowe wyjazdy badawcze do Berlina, podczas których identyfikował i rejestrował materiały archiwalne zawierające informacje dotyczące Bydgoszczy oraz regionu.
Poza samą rejestracją bydgostian istotnym celem prowadzonych badań była popularyzacja wiedzy o zasobie archiwalnym berlińskiego archiwum. Informacje o źródłach do dziejów Bydgoszczy przechowywanych w Berlinie mogą w istotny sposób przyczynić się do poszerzenia stanu badań nad historią miasta i regionu.
Rezultaty tych prac były publikowane na łamach Kroniki Bydgoskiej:
· P. Falkowski, Bydgoskie archiwalia w zasobie Geheimes Staatsarchiv Preufiischer Kulturbesitz w Berlinie – Dahlem, Kronika Bydgoska 2019, t. 40, s. 445-454 (https://czasopisma.ukw.edu.pl/index.php/kronika-bydgoska/article/view/1193)
· P. Falkowski, Bydgostiana w zasobie Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz w Berlinie (Dahlem) – uzupełnienie stanu wiedzy, Kronika Bydgoska 2024, t. 44, s. 413-435 (https://czasopisma.ukw.edu.pl/index.php/kronika-bydgoska/article/view/1825).
W 2024 r. dr Piotr Falkowski podjął decyzję o nadaniu prowadzonym kwerendom archiwalnym tematu przewodniego. W latach 2024–2025 realizowano kwerendę poświęconą wizytom monarchów pruskich i niemieckich w Bydgoszczy. Badaniami objęto wyłącznie wizyty władców (królów i cesarzy) w mieście, które świadczyły o jego randze w strukturach Prowincji Poznańskiej.
Wyniki tych badań również zostały opublikowane w:
· P. Falkowski, Źródła historyczne dotyczące wizyt królów pruskich i cesarzy niemieckich w Bydgoszczy w zasobie Geheimes Staatsarchiv PreuBischer Kulturbesitz w Berlin-Dahlem, Kronika Bydgoska 2025, t. 46, s. 241-256, (https://czasopisma.ukw.edu.pl/index.php/kronika-bydgoska/article/view/3144)
W tym miejscu warto poświęcić kilka słów Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz w Berlinie (Tajnemu Archiwum Państwowemu Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego). Od 1963 r. archiwum to wchodzi w skład Stiftung Preußischer Kulturbesitz. Jest to archiwum historyczne, które gromadzi, przechowuje, zabezpiecza i opracowuje materiały archiwalne pochodzące z dawnych prowincji pruskich, m.in. z zakresu administracji centralnej (ministerstw i urzędów), armii pruskiej, archiwaliów dotyczących dynastii Hohenzollernów, a także spuścizn i zbiorów. Zgromadzony zasób obejmuje materiały od XII do XXI wieku.
Berlińskie archiwum jest otwarte na polskich użytkowników. Na jego stronie internetowej dostępny jest przewodnik w języku polskim, zawierający najważniejsze informacje dotyczące funkcjonowania archiwum oraz zasad planowania badań w pracowni naukowej (adres do strony https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/nutzung/nutzungshinweise/hinweise-in-anderen-sprachen/polski.html ). Użytkowników zachęca się również do korzystania z systemu informacyjno-wyszukiwawczego, który umożliwia wyszukiwanie jednostek archiwalnych, rezerwację wizyty oraz zamawianie materiałów do pracowni. System ten posiada układ strukturalny odpowiadający strukturze zespołów archiwalnych. Jest on dostępny on-line pod adresem https://archive.spk-berlin.de/actaproweb/welcome.xhtml
Należy zaznaczyć, że publikowany Wykaz Bydgostian w Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz w Berlinie nie obejmuje wszystkich Bydgostian przechowywanych w tym archiwum. Wynika to z dużej liczby archiwaliów znajdujących się w Berlinie oraz ograniczeń czasowych związanych z prowadzeniem kwerend archiwalnych. Kwerenda archiwalna poświęcona bydgoskim materiałom archiwalnym trwa nadal, a jej rezultaty będą sukcesywnie publikowane w Kronice Bydgoskiej oraz na stronie internetowej Archiwum Państwowego w Bydgoszczy.
Poniżej zamieszczono dwa pliki pdf. Są to uproszczone inwentarze archiwalne poświęcone bydgostianom, przy czym w pierwszym pliku zamieszczono archiwalia dotyczące bydgostian, zaś w drugim pliku zamieszczono wyłącznie materiały archiwalne dotyczące wizyt monarszych.
Spis zespołów archiwalnych dla Wykazu Bydgostian w Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz w Berlinie (wg. kolejności na wykazie)
XVI. HA, Rep. 30 Regierung zu Bromberg
I. HA Rep. 74 Staatskanzelramt
I. HA Rep. 76 Kultusministerium
I. HA Rep. 77 Ministerium der Innern
I. HA Rep. 82 Hauptverwaltung der Staatsschulden
I. HA Rep. 84a Justizministerium
I. HA Rep. 87 Ministerium für Landwirtschaft, Domänen und Forsten
I. HA Rep. 89 Geheimes Zivilkabinett
I. HA Rep. 93 B Ministerium der öffentlichen Arbeiten
I. HA Rep. 93 D Technische Oberbaudeputation
I. HA Rep. 93 E Ministerium der öffentlichen Arbeiten, Eisenbahnabteilung
I. HA Rep. 103 Generalpostmeister bzw. Generalpostamt
I. HA Rep. 120 Ministerium für Handel und Gewerbe
I. HA Rep. 121 Ministerium für Handel und Gewerbe, Berg-, Hütten- und Salinenverwaltung
I. HA Rep. 151 Finanzministerium
I. HA Rep. 169 C Abgeordnetenhaus
I. HA Rep. 201 Verein für das Deutschtum im Ausland
XI. HA PKB – Plankammer des Regierung zu Bromberg
Spis zespołów archiwalnych dla Wykazu archiwaliów, w których znajdują się wzmianki o wizytach monarszych w Bydgoszczy (wg. kolejności na wykazie)
BPH, Rep. 113 Oberhofmarschallamt
I. HA Rep. 76 Kultusministerium
I. HA Rep. 77 Ministerium des Innern
I. HA Rep. 77 A Ministerium des Innern, Literarisches Büro
I. HA Rep. 89 Geheimes Zivilkabinett
I. HA Rep. 90 A Staatsministerium, jüngere Registratur
XVI. HA, Rep. 30 Regierung zu Bromberg
Oprac. dr Piotr Falkowski